Afbeelding1
Nieuwsbrief nummer 19, oktober 2021.

Klimaat en daarop inspelen

In Nederland is ons klimaat redelijk gematigd, extremen komen gelukkig niet zo vaak voor. Maar toch moeten we er meer rekening gaan houden met alle bekende gevolgen. Afgelopen zomer hebben we in Limburg en in de uiterwaarden van Rijn, IJssel en Maas ongewone hoge waterstanden meegemaakt.

We zullen ons gezamenlijk, dus collectief, moeten voorbereiden op extremer weer.
We kunnen en moeten daar, denk ik, allemaal een bijdrage aan leveren. We zullen moeten accepteren dat niet overal alles kan. Op laag gelegen landerijen is het niet verstandig om dure gewassen te planten of te zaaien. Niet alles is maakbaar in open teelten, buiten is de natuur de baas en daar moeten we op anticiperen. We zullen toch wat anders met de bodem moeten omgaan waarop we leven.

Als Collectief Midden Overijssel spelen we ook in op nieuwe uitdagingen die in deze tijd op ons afkomen en dat is een hele complexe maar wel mooie uitdaging.
We zijn als bestuur en werkorganisatie een doorontwikkeling traject gestart. Het is noodzakelijk om zo goed beslagen ten ijs te komen in de processen die in ons werkgebied spelen en zullen gaan spelen. We hebben hiervoor een externe begeleider aangetrokken waar we samen de toekomstige koers mee gaan uitzetten.
Gebiedsgericht zullen allerlei zaken benaderd worden, wij proberen daarin een positieve bijdrage te leveren en bedreigingen om te buigen naar kansen.

Over kansen gesproken. Afgelopen maand zijn er 2 GLB pilots beschikt in ons werkgebied waar we mee aan de slag gaan. Wij krijgen de kans om agrarische ondernemers te begeleiden in hoe de landbouw en natuur een fatsoenlijke beloning kan realiseren voor de toekomst. Onafhankelijke en objectieve voorlichting en kennisoverdracht is hiervoor essentieel.
Kortom het collectief zit alles behalve stil. Ik wens u een mooie herfst toe.

Herman Menkveld,
Voorzitter
foto Herman Menkveld
najaar

Even voorstellen

Sinds deze zomer maak ik deel uit van het bestuur van het Collectief Midden Overijssel. Het bestuur van De Reggestreek heeft mij gevraagd de vrijgekomen plek door het vertrek uit het bestuur van Wim Boom in te vullen.

Omdat ik mij zeer betrokken voel bij de ontwikkeling op het platteland heb ik daar met plezier ja tegen gezegd.

Per 1 juni 2019 ben ik met pensioen gegaan als burgemeester van Wierden. Ik ben 68 jaar en ben nog graag actief als vrijwilliger en bestuurder in Twente.

In mijn werkzame leven bij de landbouworganisatie, (OLM, GLTO) in het agrarisch onderwijs (AOC De Groene Welle) en als burgemeester vormden de ontwikkelingen binnen de land- en tuinbouw een rode draad. In de ruim 40 jaar van mijn werkzame leven is daarin in denken en doen veel veranderd. De vormgeving van een goede relatie tussen boeren en natuur is daar een van de elementen van. Daarbij moet er niet alleen oog zijn voor natuurherstel maar ook voor de inkomenspositie van de ondernemers en de integratie van natuur binnen de bedrijfsvoering. Ik heb al gemerkt dat dit een hele uitdaging is.

Samen met de andere bestuurders van het collectief, de ondernemers en de agrarische natuurverenigingen zet ik mij de komende jaren graag in voor het realiseren van een goede balans.
Henk Robben,
bestuurslid
Henk Robben

Uit de werkorganisatie

Verlenging van ANLb-overeenkomsten tot en met 31 december 2022
We zijn inmiddels behoorlijk op weg met de verlenging van het ANLb naar 2022. U bent als deelnemer telefonisch of per mail benaderd met het verzoek het beheer met een jaar te verlengen tot 31 december 2022. Dat resulteerde in veel goede gesprekken, waarin u in zeer grote getale heeft aangegeven het beheer met een jaar te willen verlengen.

Deze gesprekken waren voor ons ook een waardevol contactmoment waarin u ons heeft bijgepraat over uw drijfveren voor deelname, uw wensen voor aanpassing en of uitbreiding en uw vragen en knelpunten bij het implementeren en/of uitvoeren van het beheer. Daar zijn we erg blij mee, want daar kunnen we op voortborduren naar de toekomst en waar mogelijk al direct actie ondernemen waaronder het aanpassen van beheer en/of het beantwoorden van vragen.

Zo hebben de veldmedewerkers Paul ten Velde en Leonard Rouhof reeds vele vragen van deelnemers opgepakt en zullen deze kortsluiten met de deelnemers.
Na afloop van deze gesprekken heeft u de beheerovereenkomst 2022 van Linda Teeuwissen ontvangen. Het overgrote deel heeft op deze overeenkomst reeds bevestigend gereageerd, heel mooi! We vragen de deelnemers die het contract nog niet hebben bevestigd dit op korte termijn te doen, zodat we de administratie vlot af kunnen ronden. Dan kunnen we onze tijd en energie richten op de voorbereiding voor 2022 en de begeleiding van het beheer.
Linda aan het werk
Linda Teeuwissen in gesprek met een deelnemer. Op het moment van schrijven moeten nog 62 deelnemers hun verlenging bevestigen.
Najaarsinzaai akkerranden
Op onze uitvraag voor belangstelling voor najaarsinzaai van akkerranden heeft een mooie groep deelnemers positief gereageerd. Hierop heeft het collectief zaaizaad, van uiteindelijk 4 verschillende mengsels, besteld voor deze deelnemers. Het merendeel van de bestelling bestaat uit een éénjarig graan-kruidenmengsel dat na de inzaai blijft staan tot minimaal 15 september 2022. Daarnaast gaan enkele deelnemers het experiment aan met de inzaai van een meerjarig graan-kruiden mengsel of een meerjarig vlinderbloemigenmengsel met verschillende klaversoorten en een beetje graan. Hier willen we samen met de deelnemers kijken hoe dit zich ontwikkeld voor het doel (waterkwaliteit en biodiversiteit) en de inpasbaarheid in het bedrijf (meerjarig, eiwitbron, onkruiddruk). Tot slot hebben twee deelnemers gekozen voor een wintervoedselmengel (90% graan + enkele kruiden) dat na inzaai blijft staan tot maart 2023.
najaarsinzaai
Een kleurrijke akkerrand van één van onze deelnemers in Anerveen.

Het is mooi dat we dit in relatief korte tijd met elkaar hebben kunnen regelen. We zijn erg benieuwd naar de ervaringen en resultaten van deze inzaai. Voor hen die dit najaar in gaan zaaien; succes met de werkzaamheden en stuurt u ons gerust een fotootje van de werkzaamheden en/of het resultaat!

Twee pilots nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid toegekend
Het collectief heeft dit voorjaar, op verzoek van het Ministerie van LNV en in samenwerking met verschillende (gebieds)partijen, twee pilotaanvragen ingediend ter voorbereiding op het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB). Onlangs hebben we bericht gekregen dat beide aanvragen gehonoreerd zijn! Daar zijn we blij mee, want dat betekent dat we in samenwerking met de boeren en gebiedspartijen in de pilotgebieden, aan de slag kunnen om te proberen het nieuwe GLB in te zetten voor toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap in samenhang met de omgeving.
Het betreft de volgende twee pilots:

‘Boeren in en nabij N2000’.
Dit is een gezamenlijke aanvraag van de drie Overijsselse agrarisch natuurcollectieven. De basis van de pilot is dat we samen met de boeren in en om een N2000-gebied onderzoeken en experimenteren hoe het nieuwe GLB bij kan dragen aan het realiseren van de N2000-doelen én het bieden/behouden van toekomstperspectief voor agrarisch ondernemerschap in en om het gebied. Elk collectief voert dit proces uit in een gebied.

‘Motiverend belonen in Salland’.
Deze pilot is aangevraagd in samenwerking met enkele Sallandse organisaties waaronder Stichting IJssellandschap, Landschap Overijssel en LTO. In deze pilot gaan we onderzoeken wat boeren motiveert en belemmert om kringlooplandbouw toe te passen op het bedrijf en welke rol het GLB hierin kan spelen. Naast de vele gesprekken die hiervoor gevoerd gaan worden met boeren zullen hierbinnen zullen ook verschillende beheerexperimenten plaats gaan vinden. Ook worden potentiële beloners bevraagd naar de concrete mogelijkheden om bij te dragen aan kringlooplandbouw in het Salland.

De pilots lopen beide tot 31 december 2023. De beschikking betekent dat we van start kunnen met de voorbereidingen op de uitvoering van de pilot. Hoe dat er binnen CMO concreet uit gaan zien wordt de komende tijd verder uitgewerkt.

Poelenbeheer
September en oktober is de uitgelezen periode om de poel op te schonen. Er zitten vaak maar weinig (onvolwassen) amfibieën meer in het water en de vegetatie is vaak al uitgebloeid. Het collectief heeft een aantal deelnemers met poelen een attentiemail gestuurd met het verzoek de poel, wanneer dat nodig is, te schonen. Hierop hebben al vele poelbeheerders actie ondernomen en de poel (deels) opgeschoond. Daar zijn we blij mee, want in het open water, in combinatie met de vegetatie in het deel van de poel dat niet geschoond is, wat hierdoor gecreëerd wordt kunnen komend voorjaar de amfibieën zich weer voortplanten.
schonen
schonen 2
Ontwikkelingen naar een nieuw ANLb
De aanloop naar het nieuwe GLB, waar het ANLb onder valt, is nog volop gaande. Het is op dit moment nog niet duidelijk hoe het er precies uit gaat zien. Wel is inmiddels duidelijk dat het Ministerie van LNV en de provincies zich inzetten om het ANLb vanaf 2023 weer via het collectieve stelsel met de agrarische natuurcollectieven te laten uitvoeren. De basis waarmee het huidige ANLb uitgevoerd wordt zal daarbij grotendeels gelijk blijven. Er wordt opnieuw gewerkt met een collectieve gebiedsaanvraag en -verantwoording, met zogenaamde leefgebieden en met beheerpakketten gekoppeld aan beheervergoedingen.

Wat wel lijkt te veranderen is dat er mogelijk een nieuw leefgebied bijkomt: gericht op klimaatdoelen. Ook worden de huidige beheerpakketten en beheervergoedingen tegen het licht gehouden. Hetzelfde geldt voor het provinciale doelenkader, de begrenzing van de leefgebieden en het beschikbare budget. Ook intern kijken we de komende tijd naar de beheerpakketten en de beheerstrategie.

De tijd die we hiervoor hebben is echter beperkt. Komend voorjaar willen we de voorintekening (verkenning van animo voor beheer) uitvoeren zodat we uiterlijk in juli 2022 de gebiedsaanvraag (gebiedsaanbod) voor de periode vanaf 2023 bij de provincie in kunnen dienen. Dat betekent dat we komende winter duidelijk moeten hebben wat de mogelijkheden en randvoorwaarden voor beheer binnen het werkgebied van het collectief zijn.

We houden u op de hoogte van de ontwikkelingen. Zodra de kaders duidelijk zijn voor het beheer vanaf 2023 zullen we dit ook aan u laten weten zodat we vanaf dat moment kunnen starten met de voorintekening.

Blijf uw beheervragen stellen
Het najaar en de winter is voor veel beheertypen (weidevogelbeheer, graslandbeheer, akkerbeheer) een beheerluwe periode. Deze periode is echter voor bepaalde beheertypen, waaronder het onderhoud aan landschapselementen, juist dé aangewezen periode om dit beheer uit te voeren. We zullen u hierover blijven informeren, maar schroom niet om contact op te nemen met ons als u vragen of bijzonderheden heeft. Wij helpen en adviseren u graag!
Joachim van der Valk,
projectcoördinator
Joachim

Open grasland

Predatieonderzoek steenmarters.
Het afgelopen voorjaar is er in het weidevogelgebied Lierderbroek een vervolg geweest op het steenmarteronderzoek uit 2016/2017 voor wat betreft predatie op weidevogelnesten.

Dit voorjaar werden hier 31 kievitsnesten en 20 gruttonesten met een wildcamera gevolgd. Foto’s werden, wanneer het nest benaderd werd door (mogelijke) predatoren, draadloos verstuurd naar de weidevogelvrijwilligers die bij dit project betrokken waren. Er werden in totaal 227.000 camerabeelden in dit gebied vastgelegd.

Als aanvulling op de cameraobservaties werden in het Lierderbroek door predatoren aangevreten resten van eieren, kuikens en volwassen vogels verzameld voor een DNA onderzoek.
De definitieve rapportage van dit onderzoek, dat uitgevoerd werd door SOVON, wordt binnenkort opgeleverd. De voorlopige conclusie van dit onderzoek, dat naast Lierderbroek ook is uitgevoerd in Tolhuislanden en in het Staphorsterveld, is dat de predatie door de steenmarter sinds 2016/2017 op weidevogelnesten is toegenomen.
steenmarter
Aanvalsplan Grutto.
In november vorig jaar werd het Aanvalsplan grutto gepresenteerd aan Minister van Landbouw Carola Schouten als laatste redmiddel voor de grutto en andere weidevogels in ons land. Het aanvalsplan is nodig om de teloorgang van de grutto en andere weidevogels waar Nederland een internationale verantwoordelijkheid voor heeft, te stoppen. Dit reddingsplan werd massaal gesteund door inwoners (86.000 handtekeningen), de Tweede Kamer en omarmd door de minister.

Vrijdag 9 juli kwam het nieuws naar buiten dat het kabinet geld beschikbaar stelt voor het behoud van de grutto in de beste weidevogelgebieden van Nederland. En dat betekent dat het reddingsplan van start kan gaan.
Er wordt dit jaar en volgend jaar door demissionair minister Carola Schouten 5 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de beste weidevogelgebieden in Nederland. Voor de periode tussen 2023 en 2027 is de minister voornemens om samen met de provincies 67,5 miljoen euro beschikbaar te stellen.
rutto
Binnen midden Overijssel komt het weidevogelgebied Lierderbroek voor deelname van dit plan in aanmerking. Het gebied is geselecteerd o.b.v. de aantallen grutto’s die hier in het voorjaar nog voorkomen, de grootte en openheid.

Vooralsnog betekent deze financiële impuls dat we voorlopig alleen nog maar aan de slag kunnen met de uitbreiding het weidevogelbeheer mbv de bestaande beheerpakketten in dit gebied.
Leonard Rouhof,
Leefgebiedcoördinator Open Grasland/
Veldmedewerker
Leonard

Akkervogelpilot Kloosterhaar-Bergentheim-Sibculo

Stand van zaken pilot Akkervogels
Negen agrariërs rondom Kloosterhaar doen dit jaar mee aan de pilot Akkervogels van het collectief. In dit pilotproject onderzoekt CMO en de deelnemende agrariërs de (eventuele) verbeteringen die nodig zijn voor het optimaliseren van het leefgebied van de akkervogels. Samen leren is hierbij een doel.

In het landbouwgebied, globaal gelegen tussen Bergentheim, Kloosterhaar en Sibculo, leven veel akkervogels. In het pilotgebied komen o.a. veldleeuweriken, kieviten en gele kwikstaarten voor die hier hun jongen grootbrengen. Langs de randen van de akkers worden kruidenrijke mengsels ingezaaid en daarmee wordt voor de vogels een veilige en voedselrijke omgeving gecreëerd. Vanaf het voorjaar staan de granen en typische akkerkruiden, zoals korenbloem en gele ganzenbloem, in bloei. Dat is niet alleen mooi voor het oog, maar biedt ook voedsel (insecten) en schuilgelegenheid voor broedende akkervogels.

Samen leren (excursies)
In het project staat ‘samen leren’ voorop, het is daarom essentieel om het veld in te gaan om te kijken hoe het project in de praktijk verloopt. Dit wordt middels veldbijeenkomsten bij de deelnemende grondeigenaren uitgevoerd. Nog interessanter is het om in andere landbouwgebieden, buiten werkgebied CMO, te gaan kijken en ervaringen op te doen. Dit najaar wordt er daarom een excursie georganiseerd naar het akkerbouwgebied rondom Odoornerveen in Drenthe. Daar hebben ze al enige jaren ervaring opgedaan met maatregelen ten behoeve van het biotoop voor de akkervogels.
IMG_0151
Kennis ontwikkelen (studiegroep)
Agrarische ondernemers sparren graag met andere ondernemers waar dezelfde vraagstukken spelen. Dit zijn steeds vaker ondernemers met eenzelfde achtergrond of eenzelfde probleem, die worden dan bij elkaar gebracht in één studiegroep. CMO onderzoekt op dit moment of er voldoende animo is om op korte termijn een studiegroep Akkervogels Hardenberg op te richten.
Onder begeleiding van specialisten kunnen deelnemers aan de pilot Akkervogels dan de opgedane praktijkervaringen delen en ideeën uitwisselen om zo hun kennis te vergroten. Zaken die in een studiegroep Akkervogels Hardenberg aan de orde zouden kunnen komen zijn onder andere:
  • risicomanagement en bedrijfsvoering
  • vergelijking van technische en financiële cijfers
  • arbeidsvraagstukken tbv mechanisatie, onkruiddruk, roulatie randen, bouwplan;
  • veranderingen in wet- en regelgeving o.a. GLB beleid
  • bedrijfsbezoeken bij collega-ondernemers
  • rol agrarisch natuurbeheer.
Ook voor beheerjaar 2022 is er budget vrijgemaakt zodat de pilot Akkervogels nog een jaar kan doorgaan.
Paul ten Velde,
projectleider Akkervogelpilot
p-ten-velde

Tot slot.....

BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie)
Misschien heeft u de uitnodiging van RVO reeds ontvangen en heeft u er nog niets mee gedaan. Wij verzoeken u vriendelijk om wel gehoor te geven aan de invulling van de registratie. Ook het collectief heeft er nog een klus aan om uw beheer hierop aan te passen. Zoals het er nu naar uitziet gaat het in 2 fases. Komend najaar/winter het eerste deel en volgend najaar/winter het tweede deel. Dit kunnen wij niet zonder U.
Logo Natuurboeren
Stichting NatuurBoeren
Een van onze leden, tevens bestuurslid bij de Stichting NatuurBoeren, heeft een aantal bijeenkomsten bij ons onder de aandacht gebracht die wij graag met u delen.

Biodiversiteit, natuurbeleving en afzet van agrarische producten in de korte keten: Natuurboeren gaan op inspiratietour.

Biodiversiteit, natuurbeleving en vermarkting van producten in je eigen buurt of via de korte keten. Dat zijn de thema’s van een kennis- en inspiratietour die de Overijsselse stichting Natuurboer uit de Buurt organiseert. De stichting wil de rijkdom aan soorten zichtbaar maken en vertalen in de producten die boeren bij voorkeur lokaal of regionaal afzetten.

In het najaar en winter van 2021 en 2022 organiseert de stichting Natuurboer uit de Buurt vijf kennis- en inspiratiebijeenkomsten, elk gericht op een thema:

1. Kruidenrijk grasland en biodiversiteit op en rond het erf
2. Samenwerken in natuurbeheer (in samenwerking met terreinbeherende organisaties)
3. Leren van aansprekende succesvolle initiatieven op landelijke schaal
4. Leren van aansprekende initiatieven op regionale schaal (Overijssel en omstreken)
5. In gesprek met verrassende (potentiële) afnemers

De stichting wil met dit project, dat mogelijk gemaakt is door het ministerie van LNV, een inspiratiebron zijn voor boeren die aan de slag willen met biodiversiteit, het 'laden' van het product met natuurbeleving en het realiseren van de bijbehorende korte keten.

Wanneer en voor wie zijn de bijeenkomsten?

De bijeenkomsten worden georganiseerd in de periode oktober 2021 tot en met februari 2022, de eerste bijeenkomst vindt plaats op 28 oktober. Doelgroep voor deze bijeenkomsten zijn agrarische ondernemers die zich verbonden voelen met de onderwerpen biodiversiteit, natuurbeleving en/of afzet in de eigen buurt of via de korte keten. Het is niet nodig dat u deze onderwerpen nu al in uw bedrijf toepast. Ook is het niet nodig om biologisch te zijn. U kunt één of meer bijeenkomsten volgen.
Zomerbijeenkomsten
Wij hebben u uitgenodigd voor 7 zomerbijeenkomsten die gepland stonden in augustus/september. Wij gaan er stiekem vanuit dat het aan de periode van het jaar lag want de animo was helaas niet overweldigend. Wij hebben zelfs 2 bijeenkomsten, wegens gebrek aan belangstelling, geannuleerd.

De bijeenkomsten die wel doorgang hebben gevonden waren succesvol dankzij de gastheren en -dames en u die graag geïnformeerd wilde worden over het betreffende onderwerp. Hieronder een kleine compilatie.
Vrijdag 13 augustus waren we te gast in Vroomshoop. Plasdras, natuurvriendelijke oever en kruidenrijke akkerranden waren hier onderwerp van gesprek. Een prachtige plek, mooi beheer en een zeer betrokken deelnemer.
Vroomshoop 13-08-2021
Dinsdag 31 augustus bezochten we beheer in Enschede. Hakhoutbeheer en ontwikkeling van kruidenrijk grasland(-randen) waren hier onderwerp van gesprek. Prachtig beheer bij een zorgboerderij in Enschede.
Enschede 31-08-2021
Donderdag 9 september werd Notter bezocht om botanisch graslandbeheer te bekijken. Hier is goed te zien hoe het jarenlange verschralen op zandgrond bijzondere kruiden doet ontwikkelen.
De gastheer die al meer dan 20 jaar aan agrarisch natuur beheer doet leidde ons rond op zijn prachtige percelen.
Notter 09-09-2021 nieuwsbrief
Dinsdag 13 september waren wij te gast op de Zenderense Es te Borne.
Daar bespraken we welke rol het agrarisch natuurbeheer kan vervullen bij Natuurinclusieve Landbouw.

Hier leest u meer over de Zenderense Es.
Borne 14-09-2021
Vrijdag 17 september waren wij te gast op een particulier landgoed op de grens van Olst/Diepenveen. Hier bespraken we het onderhoud van landschapselementen (bosjes en houtwallen) en bekeken we botanisch graslandbeheer op kleigrond.
Wijhe 17-09-2021
Wij willen de gastheren en dames nogmaals bedanken voor het mogelijk maken van deze leerzame bijeenkomsten. Wij danken u voor uw aanwezigheid en hopen u een volgende bijeenkomst nog eens te mogen ontmoeten.

Ik sluit af met (nogmaals) het verzoek om wijzigingen aan ons door te geven. Ik durf u bijna niet te vertellen hoeveel tijd het kost om soms achter de correcte gegevens te komen.
Linda Teeuwissen,
administratief medewerkster
Linda 2021
Heeft u verder suggesties of ideeën waarmee we het agrarisch natuur- en landschapsbeheer verder kunnen vormgeven? Uw reactie is van harte welkom!
IMG_0555
website email 
MailPoet